Jafar Najafov
İnvestisiya şirkəti seçərkən tək komissiyaya baxma. Əvvəl hüquqi şəxsi və alacağın məhsulu müəyyənləşdir. Sonra bütün xərcləri, hesabın şərtlərini və aktivlərin harada saxlanacağını müqayisə et.
Bu yazı Azərbaycan Mərkəzi Bankının investisiya şirkətləri reyestrində göstərilən 12 hüquqi şəxsi əhatə edir. Məqsəd onları bir ümumi “ən yaxşı” siyahısına düzmək deyil, xidmət və xərc fərqlərini yoxlanılan məlumatlarla göstərməkdir. [1]
Bir dəqiqədə əsas məqamlar
Lisenziyadan başla. Hüquqi şəxsi yoxla, sonra məhsul və hesab şərtlərinə keç.
Səhm ilə CFD-ni ayır. Eyni aktivin adı eyni hüquqi məhsul demək deyil.
Minimum haqqı hesabla. Aşağı faiz kiçik sifarişdə həmişə aşağı ödəniş yaratmır.
Boş xanaya hökm vermə. Təsdiqlənməyən məlumat “xidmət yoxdur” demək deyil.
Araşdırmanı necə apardım?
Lisenziya məlumatında Mərkəzi Bankın reyestrini, xidmət və ödənişlərdə şirkətlərin Azərbaycan bazarı üçün rəsmi sənədlərini əsas götürdüm. Cədvəllərdə məlumatın məhsulu və valyutası ayrıca göstərilir. Şirkət adı ilə tətbiq adını, aylıq kampaniya ilə standart tarifi eyniləşdirmirəm.
Bu, açıq mənbəli sənəd araşdırmasıdır. Bütün şirkətlərdə hesab açıb pul yatırılması, çıxarış, sifariş icrası və dəstək keyfiyyəti sınağı aparılmayıb. Bütün audit hesabatları və müştəri müqavilələri eyni tarix üzrə tam yoxlanmadığı üçün təhlükəsizlik və maliyyə gücü reytinqi vermirəm. Açıq səhifədə məlumatı təsdiqləməmək xidmətin yoxluğu və ya şirkətin zəifliyi mənasına gəlmir.
Şirkətlər ad üzrə sıralanır. Bu sıra xidmət keyfiyyəti reytinqi deyil. Loqolar isə şirkətləri tanımağı və müqayisədə izləməyi asanlaşdırır.
12 şirkəti müqayisə et
Lisenziya nömrələri və tarixləri reyestrdən götürülüb. Bu tarixlər şirkətin təsis tarixi və ya hazırkı brendin yaranma tarixi deyil. Köhnə lisenziyanın tarixini hazırkı nəzarət qurumunun həmin tarixdə verdiyi sənəd kimi şərh etmirəm. [1]
12 şirkət
| Şirkət | Reyestr məlumatı | Xidmət və kanal | Açıq tarifdən seçilmiş məlumat | Əlavə yoxlama |
|---|---|---|---|---|
İŞ-0518.09.2020 | Mobil kanalda iki tarif planı | Plan seçimi və sifariş kanalı | ||
İŞ-0312.10.2018 | CFD və sintetik maliyyə məhsullarıŞirkətin ticarət platforması[4] | Eyni sifariş üçün tam xərc təsdiqlənməyib | Real mülkiyyət, yoxsa törəmə müqavilə? | |
İŞ-0922.06.2022 | Yerli və xarici brokerlik, yerləşdirmə, portfel xidmətləriBrokerlik və fərdi xidmət müqavilələri[5] | Fərdi əməliyyat təklifi lazımdır | Minimumlar, alət və saxlayıcı qurum | |
İSN/L-7/201606.01.2016 | ABŞ səhmləri və ETF-lər, forex/CFDReal səhm və CFD üçün ayrı hesab şərtləri[6] | Real ABŞ səhmi: $0,005/səhm, minimum $1 | Yerli müqavilə, bütün haqlar və saxlanma | |
İŞ-0715.04.2021 | Səhm, istiqraz, repo və əks-repoBroker sifarişləri[7] | Eyni sifariş üzrə rəqəmli təklif lazımdır | Broker, birja və depozitar haqları | |
İŞ-0209.06.2017 | Tarif növünün tətbiqi təsdiqlənməlidir | Xalq Bank ilə Xalq Kapitalı ayırmaq | ||
0101.08.2016 | İdarə olunan portfel, yerli bazar, yerləşdirməPortfel idarəçiliyi və investisiya xidmətləri[10] | Portfel: minimum 10 000 AZN/USD, haqq 1% | 1%-in dövrü və hesablanma bazası | |
İSN/L-38/201609.01.2016 | Qiymətli kağız vasitəçiliyi və marja xidmətləriYerli və xarici broker sifarişləri[11] | Xarici səhm: 0,05%, minimum 100 AZN | Minimum haqq və üçüncü tərəf xərcləri | |
İŞ-0619.10.2020 | Brokerlik və forex hesablarıQiymətli kağız və forex üçün ayrı şərtlər[12] | Səhm vasitəçiliyi: 0,5%, minimum 10 AZN | Tarifin bazarı, saxlama və əlavə haqlar | |
İSN/L-640/201609.03.2016 | Yerli bazar, ABŞ səhm və ETF kanalıBirbank Invest və digər broker xidmətləri[13] | Birbank: 0,2%, minimum $1, maksimum $100 | Kampaniya, ümumi tarif və kanal fərqi | |
İŞ-0824.12.2021 | Məhsul üzrə tam tarif təsdiqlənməyib | Alətin hüquqi növü və tarif əlavəsi | ||
İSN/L-30/201608.01.2016 | Leo səhm ≥$10: 0,25%, minimum $1 | Hər kanalın ayrıca qiyməti və müqaviləsi |
Bu ada uyğun şirkət tapılmadı. Adı qısaldaraq yenidən axtar.
Birbank Invest və Leobank bu siyahıda ayrıca investisiya şirkəti kimi sayılmır. Birincisi PAŞA Kapital, ikincisi Unicapital ilə əlaqəli kanaldır. Müqavilədə tətbiqin adı ilə yanaşı hansı hüquqi şəxsin tərəf olduğunu yoxlamaq lazımdır. [13] [16]
Real səhm, CFD və portfel xidməti
Qiymətli kağızın adını görmək kifayət etmir. Real səhm alışında qiymətli kağız üzrə sahiblik və saxlanma quruluşu əhəmiyyətlidir. CFD-də isə müqavilə aktivin qiymət fərqinə bağlanır. Portfel idarəçiliyində xidmət verən tərəf müqavilədəki strategiya və səlahiyyət daxilində portfeli idarə edir. Bu fərqlər broker təqdimatlarında və xidmət sənədlərində ayrıca görünür. [2] [4] [10]
| Xidmət | Əsas sual | Qiymət müqayisəsinə daxil et |
|---|---|---|
Real qiymətli kağız | Aktiv hansı hesabda və kimin xeyrinə saxlanır? | Alış-satış, saxlanma, valyuta çevirmə, köçürmə |
CFD / marja ticarəti | Müqavilənin qarşı tərəfi kimdir, təminat qaydası nədir? | Spred, əməliyyat haqqı, gecəlik maliyyələşmə, konvertasiya |
Portfel idarəçiliyi | İdarəçinin səlahiyyəti və hesabat öhdəliyi nədir? | İdarəetmə, nəticədən haqq, vasitəçilik və müqavilədən çıxış |
CFD üzrə sıfır broker komissiyası ümumi xərcin sıfır olması deyil. Spred alış və satış qiymətləri arasındakı fərqdir, gecəlik maliyyələşmə isə mövqenin açıq saxlanması ilə bağlı ayrıca maddədir. Eyni sözü daşıyan hesabın başqa ölkə bölməsindəki şərtləri yerli müqaviləyə avtomatik tətbiq olunmur. [6]
ABŞ səhmləri: 3 alış nümunəsi
Eyni riyazi nümunə götürək: bir səhmin qiyməti 100 ABŞ dollarıdır, tam səhmlər bir alış sifarişində alınır. Cədvələ eyni tip əməliyyat üçün açıq düsturu təsdiqlənən beş tarif planı daxil edilib. Bütün 12 şirkət üçün standart tətbiq qiyməti təsdiqlənmədiyindən bu, bazarın tam ucuzluq reytinqi deyil.
| Kanal / plan | Düstur | $100 alış | $1 000 alış | $10 000 alış |
|---|---|---|---|---|
0,25% · min. $3 · maks. $25 | $3,00 | $3,00 | $25,00 | |
0,4% · min. $1 · maks. $100 | $1,00 | $4,00 | $40,00 | |
Birbank Invest · PAŞA Kapital[13] | 0,2% · min. $1 · maks. $100 | $1,00 | $2,00 | $20,00 |
CFI · real ABŞ səhmi[6] | Hər səhmə $0,005 · min. $1 | $1,00 | $1,00 | $1,00 |
Leobank · Unicapital[16] | 0,25% · min. $1 | $1,00 | $2,50 | $25,00 |
1 000 dollarlıq sifarişdə 10 səhm alınır. Səhmbaşına 0,005 dollar düsturu 0,05 dollar verir, minimum tətbiq ediləndə nəticə 1 dollar olur. Faiz əsaslı 0,2% qaydasında isə eyni sifariş 2 dollardır. Bunlar əvvəlcədən elan edilmiş düsturların hesabıdır, real icra qiymətinin sınağı deyil.
Məbləğ və vahid qiyməti dəyişəndə münasibət də dəyişir. Bir səhm 10 dollar, sifariş 10 000 səhm olduqda ümumi məbləğ 100 000 dollardır. CFI düsturu 50 dollar, ABB İnvestor planının maksimumu isə 25 dollar verir. Sifarişin hesab və əməliyyat limitlərinə uyğunluğu burada fərz edilir. Buna görə bir ssenaridə aşağı haqq bütün məbləğlərdə üstünlük demək deyil.
Invest-Az xarici səhmlər üçün 0,05%, minimum 100 AZN dərc edir. Bu, dollarla minimum göstərən bank tətbiqi planından fərqli valyuta və xidmət təklifidir. Həmin rəqəmi gizlətmirəm, lakin kanal və tətbiq şərtləri təsdiqlənmədən dollar cədvəlinə eyniləşdirilmiş qiymət yazmıram. [11]
Qiyməti aşağı olan səhmlərin istisnalarını ayrıca yoxla. Məsələn, Leobank 10 dollardan aşağı səhm üçün başqa düstur göstərir. Yuxarıdakı 100 dollarlıq vahid qiyməti bu cür fərqli hədlərin müqayisəyə təsirini azaltmaq üçün seçilib. [16]
Yerli istiqraz: minimum komissiya
Yerli bazarda rəqəmli tariflər eyni görünən faizin arxasında fərqli minimumların olduğunu göstərir. Aşağıdakı cədvəl 1 000 AZN-lik istiqraz sifarişinə görə yalnız dərc edilmiş broker haqqını hesablayır. Konkret istiqrazın mövcudluğu, ilkin yerləşdirmə və ya təkrar bazar olması ayrıca təsdiqlənməlidir.
| Şirkət / kanal | Tarif | Hesablanan broker haqqı |
|---|---|---|
ABB-İnvest · elektron sifariş[3] | 0,05% · minimum 0,50 AZN | 0,50 AZN |
ABB-İnvest · kağız sifarişi[3] | 0,05% · minimum 20 AZN | 20 AZN |
Invest-Az · dövlət istiqrazının hərracdan alışı[11] | 0,05% · minimum 50 AZN | 50 AZN |
Invest-Az · korporativ istiqrazın hərracdan alışı[11] | 0,2% · minimum 50 AZN | 50 AZN |
MFX-Trading · istiqraz vasitəçiliyi[12] | 0,05% · minimum baxılan sətirdə göstərilməyib | Faiz hissəsi 0,50 AZN. Tam minimum təsdiqlənməlidir. |
Elektron sifarişlə əməkdaş vasitəsilə verilən sifariş eyni xidmət kanalı deyil. Müqayisənin məqsədi bu fərqi görünən etməkdir. Hesab açılışı, depozitar, birja və bank haqqı əlavə olunduqda yekun məbləğ dəyişir. Eyni şərt bütün şirkətlər üçün yoxlanılmadan yalnız bu sütunla seçim etmək olmaz.
Ümumi xərcin 6 hissəsi
Mən müqayisəni tək alışdan deyil, tam istifadə dövründən qurardım: hesaba pul köçürmək, aktivi almaq, saxlamaq, satmaq və pulu çıxarmaq. Müxtəlif şirkətlərin komissiya və xidmət sənədləri bu mərhələlərin bir neçəsini ayrı qiymətləndirir. [3] [11] [12]
mədaxil + valyuta çevirmə + alış + saxlama + satış + çıxarış
Bu düstura məhsul tələb etdikdə spred, maliyyələşmə və üçüncü tərəf ödənişlərini də əlavə et. Vergi xalis nəticəyə ayrıca təsir edir, amma bu məqalədə şəxsin vergi rezidentliyinə və konkret gəlir növünə uyğun hesab aparılmır. Şirkətin tarifi ilə investorun yekun xalis gəliri bir göstərici deyil.
Şərti nümunə: alış haqqı 1 dollar olan kanalda pul köçürmə 15 dollar, alış haqqı 3 dollar olan başqa kanalda eyni köçürmə 0 dollar olsun. Birinci əməliyyata başlamaq üçün müvafiq xərclər 16 və 3 dollardır. Bu, heç bir şirkətin faktiki köçürmə tarifi deyil. Nümunə ən ucuz alış haqqının niyə həmişə ən aşağı ümumi xərc olmadığını göstərir.
Şirkətlər haqqında ətraflı
ABB-İnvest
Xidmət və kanal ABB Mobile xarici qiymətli kağızlara giriş kanalıdır. Rəsmi FAQ hesabın ABB-İnvest ilə yanaşı DriveWealth LLC-də açıldığını bildirir. Yerli və xarici əməliyyatlar eyni tarif cədvəli daxilində ayrıca bölmələrdə göstərilir.
Nə ilə fərqlənir? Mobil hesabda “Treyder” və “İnvestor” planları var. Faiz, minimum və maksimum komissiya planla dəyişir. Bu, sifariş məbləğinin nəticəyə təsirini hesablamağa imkan verir.
Nəyi yoxlamalısan? Hesabında hansı planın aktiv olduğunu təsdiqlə. Kağız üzərindən verilən sifarişə mobil tarif tətbiq etmə. Aktivlərin saxlanması və köçürülməsi üzrə şərtləri ayrıca oxu.
Assist Finance
Xidmət və kanal Rəsmi sayt şirkətin ticarət platformasını, CFD və sintetik məhsulları təqdim edir. Məhsul siyahısında valyuta, səhm, ETF və digər aktiv adları görünür. Bu adlar müqavilənin hüquqi formasını təkbaşına müəyyən etmir.
Nə ilə fərqlənir? Təqdimatın əsas istiqamətlərindən biri müxtəlif aktivlərin qiymət dəyişikliyi üzərindən ticarətdir. Bu xidmət uzunmüddətli real səhm saxlanması ilə eyni məhsul kimi qiymətləndirilməməlidir.
Nəyi yoxlamalısan? Alacağın alətin kodunu, real qiymətli kağız və ya CFD olmasını, spredi, gecəlik haqqı və bağlama xərcini yazılı soruş. Baxılan materiallarla standart real ABŞ səhmi sifarişinin tam qiyməti təsdiqlənməyib.
Rəsmi məlumat: [4]
Capital Partners
Xidmət və kanal Rəsmi təqdimat yerli və beynəlxalq brokerlik, qiymətli kağızların yerləşdirilməsi və portfel xidmətlərini əhatə edir. Xidmət çərçivəsi yalnız mobil tətbiqdən fərdi səhm almaqla məhdudlaşmır.
Nə ilə fərqlənir? Bir neçə investisiya xidmətini müqavilə əsasında birlikdə araşdırmaq üçün ayrıca namizəddir. Burada xidmətin quruluşu və təklifin konkret müştəriyə tətbiqi qiymətdən əvvəl müəyyənləşdirilməlidir.
Nəyi yoxlamalısan? Standart kiçik ABŞ səhmi sifarişinin tam cari tarifini təsdiqləmədim. Bu, xidmətin olmaması və ya baha olması demək deyil. Alət, minimum sifariş, saxlama və hesabdan çıxış xərcləri göstərilən təklif tələb et.
Rəsmi məlumat: [5]
CFI Financial
Xidmət və kanal Azərbaycan tarif səhifəsi birjada listinqdə olan ABŞ səhmləri və ETF-ləri səhm/ETF CFD-lərindən ayırır. Real qiymətli kağız üçün səhm sayına bağlı komissiya, CFD üçün isə fərqli xərc modeli göstərilir.
Nə ilə fərqlənir? Hər səhmə hesablanan tarif eyni məbləğdə, amma fərqli vahid qiymətində sifarişlərə müxtəlif nəticə verir. Aşağıdakı ssenarilər həmin fərqi maksimum komissiyalı planlarla birlikdə göstərir.
Nəyi yoxlamalısan? “Sıfır komissiya” ifadəsini bütün məhsullara tətbiq etmə. Azərbaycan hesabının hüquqi müqaviləsini, saxlayıcısını, pul çıxarışını və digər ödənişləri ayrıca təsdiqlə. Başqa ölkədəki eyni brendin qoruma şərtlərini avtomatik qəbul etmə.
Rəsmi məlumat: [6]
CPM-İnvest
Xidmət və kanal Broker xidmətləri səhifəsində səhmlər, istiqrazlar, repo və əks-repo əməliyyatları göstərilir. Repo qiymətli kağızın geri alınma razılaşması ilə aparılan əməliyyatıdır və adi səhm alışından fərqli şərtlər tələb edir.
Nə ilə fərqlənir? Qiymətli kağız vasitəçiliyi və repo ehtiyacı olan müştəri üçün məhsul çərçivəsi açıq göstərilir. Onu yalnız forex tətbiqlərinin xüsusiyyətləri ilə müqayisə etmək xidmətin əsas hissəsini kənarda qoyar.
Nəyi yoxlamalısan? Baxılan broker səhifəsində eyni kiçik xarici səhm sifarişinin bütün xərc maddələri təsdiqlənməyib. Alacağın alət üzrə broker haqqını, minimumu, depozitar və hesablaşma ödənişlərini ayrıca yazılı al.
Rəsmi məlumat: [7]
Xalq Kapital
Xidmət və kanal Rəsmi xidmətlər siyahısında sifarişlərin icrası, fərdi portfel idarəçiliyi, yerləşdirmə və qiymətli kağız hesablarının idarəsi var. Tarif bölməsi standart və güzəştli şərtləri ayrıca təqdim edir.
Nə ilə fərqlənir? Sayt bank, birja və depozitar tariflərinə də ayrıca keçid verir. Bu quruluş bir əməliyyatda müxtəlif hüquqi şəxslərin haqqının yaranmasını nəzərə almaq üçün faydalıdır.
Nəyi yoxlamalısan? Güzəştli tarifin sənə tətbiq olunma əsasını və qüvvədə olan sənədin tarixini soruş. Xalq Bank ilə Xalq Kapital ayrı hüquqi şəxslərdir. Müqaviləni və hesabı hansının təqdim etdiyini yoxla.
İnno Kapital
Xidmət və kanal Portfel idarəçiliyi təqdimatında minimum 10 000 AZN və ya 10 000 ABŞ dolları göstərilir. Fiziki şəxslər üçün idarəetmə haqqı 1%, həmin xidmət daxilində birja vasitəçiliyi haqqı isə 0% kimi açıqlanır.
Nə ilə fərqlənir? Bu məhsul ayrı-ayrı sifarişləri özün verməkdən fərqli olaraq portfelin idarəsini xidmət göstərən tərəfə həvalə etməyə yönəlib. Ona görə alış komissiyası cədvəli ilə birbaşa müqayisə edilmir.
Nəyi yoxlamalısan? Səhifədəki 1%-i özbaşına illik haqq kimi şərh etmirəm. Hesablanma dövrünü, aktiv bazasını, əlavə nəticə haqqını və müqavilədən çıxış qaydasını soruş. Gəlirlilik təqdimatını zəmanət kimi qəbul etmə.
Rəsmi məlumat: [10]
Invest-Az
Xidmət və kanal Tarif səhifəsi yerli və xarici investisiya qiymətli kağızlarını ayırır. Xarici səhmlər üçün 0,05%, minimum 100 AZN göstərilir. Yerli qiymətli kağızlar üçün fərqli faizlər və minimumlar var.
Nə ilə fərqlənir? Əməliyyat kateqoriyalarının ayrıca göstərilməsi minimum haqqın investisiya məbləğinə təsirini hesablamağa imkan verir. Faizin aşağı görünməsi kiçik sifarişdə ödənişin də aşağı olacağı mənasına gəlmir.
Nəyi yoxlamalısan? Sifarişinin hansı cədvələ düşdüyünü, saxlanma və üçüncü tərəf haqlarını dəqiqləşdir. Xarici sifariş üzrə AZN ilə göstərilən minimumu dollarla göstərilmiş tətbiq minimumu ilə valyutanı qeyd etmədən müqayisə etmə.
Rəsmi məlumat: [11]
MFX-Trading
Xidmət və kanal Hesablaşma qaydalarında səhm vasitəçiliyi üçün 0,5%, minimum 10 AZN, istiqraz kateqoriyaları üçün isə 0,05% göstərilir. Səhifə bank, birja və depozitar xərclərinin ayrıca olduğunu qeyd edir.
Nə ilə fərqlənir? Broker haqqı ilə əlavə təşkilatların haqlarının ayrılması ümumi xərc sorğusunu hazırlamağa kömək edir. Forex hesabının şərtləri qiymətli kağız vasitəçiliyinin bu cədvəli ilə eyniləşdirilməməlidir.
Nəyi yoxlamalısan? İstiqraz minimumu baxılan sətirdə açıq göstərilmir. Bu, minimumun mütləq olmadığı demək deyil. Tarifin konkret alətinə, bazarına və sifariş tərəfinə necə tətbiqini yazılı təsdiqlə.
Rəsmi məlumat: [12]
PAŞA Kapital
Xidmət və kanal Birbank Invest Kapital Bank və PAŞA Kapital əməkdaşlığı ilə təqdim olunan investisiya kanalıdır. Səhm və ETF alış-satışı üçün FAQ-da ümumi komissiya 0,2%, minimum 1, maksimum 100 ABŞ dolları göstərilir.
Nə ilə fərqlənir? Bank tətbiqi üzərindən əməliyyat aparmaq istəyən oxucu üçün konkret rəqəmli qiymətləndirmə kanalı var. Bu kanalın tarifi PAŞA Kapitalın bütün digər xidmətlərinin vahid qiyməti deyil.
Nəyi yoxlamalısan? Alış və satış haqqını, aşağı qiymətli səhmlərə istisnaları və kampaniya tarixlərini yoxla. Reklamdakı komissiyasız ifadəni şərtlər bölməsini oxumadan bütün əməliyyatlara aid etmə.
Rəsmi məlumat: [13]
Troni
Xidmət və kanal Troni mobil və rəqəmsal xidmət təqdimatına malikdir. İstifadə şərtlərində müqavilə, tarif və digər xidmət qaydalarına istinad olunur. Tətbiqin təqdimatı hüquqi məhsul sənədini əvəz etmir.
Nə ilə fərqlənir? Rəqəmsal kanalla işləmək istəyən investor üçün ayrıca xidmət seçimidir. Lakin tətbiqin mövcudluğu onun istifadəsinin digər tətbiqlərdən daha rahat olduğunu sübut etmir. Bunun üçün ayrıca istifadə sınağı lazımdır.
Nəyi yoxlamalısan? Hər alətin real qiymətli kağız və ya törəmə məhsul olmasını, brokerin tərəfini və bütün əməliyyat haqlarını soruş. Tam cari tarif təsdiqlənmədiyi üçün onu sıfır komissiyalı seçim kimi göstərmirəm.
Unicapital
Xidmət və kanal UTrader xarici qiymətli kağızlara çıxış təqdim edir. Leobank-ın investisiya bölməsi də Unicapital tərəfdaşlığını açıqlayır. Eyni investisiya şirkətinə bağlı kanallar müştəri üçün eyni tarif demək deyil.
Nə ilə fərqlənir? Müştəri həm ayrıca investisiya xidmətini, həm bank tətbiqi daxilində kanalı müqayisə edir. Leobank qiyməti 10 dollar və yuxarı səhmlərə 0,25%, minimum 1 dollar komissiya göstərir.
Nəyi yoxlamalısan? Leobank qiymətini UTrader-ə və digər tərəfdaş tətbiqlərə avtomatik tətbiq etmə. Qiyməti 10 dollardan aşağı səhmlərdə Leobank-ın ayrıca səhmbaşına qaydası var. Cari müqavilə köhnə tarif xəbərindən üstün tutulmalıdır.
Aktivlərin harada saxlanır?
Hansı tətbiqi istifadə etməyindən asılı olmayaraq, sənəddə bu sualların cavabını axtar: müqavilənin tərəfi kimdir, qiymətli kağızları kim saxlayır, hesab fərdi və ya ümumi saxlanma hesabıdır, son mülkiyyətçi necə qeydə alınır və xidmət dayanarsa aktivlər necə köçürülür? Bu suallar məbləğ böyüdükcə komissiyadan daha vacib qərar meyarına çevrilir.
ABB-İnvest DriveWealth əlaqəsini, Leobank isə Unicapital üzərindən müştəri aktivlərinin ayrıca uçotunu açıqlayır. Bunlar faydalı başlanğıc məlumatlarıdır. Lakin ayrı uçot, xarici brokerdə hesab və kompensasiya mexanizmi eyni anlayış deyil. Digər şirkətlər üzrə tam saxlanma zəncirini təsdiqləmədiyim yerlərdə fərziyyə ilə qoruma vədi vermirəm. [2] [16]
SIPC uyğun şərtlər daxilində üzv brokerdə çatışmayan qiymətli kağız və pul vəsaiti ilə bağlı qoruma təqdim edir. Limit 500 000 dollar, onun daxilində nağd pul həddi 250 000 dollardır. Bazar qiymətinin düşməsi və uğursuz investisiya qərarı bu qorumanın predmeti deyil. Xarici tərəfdaş adı göründüyünə görə bütün yerli hesabları avtomatik bu mexanizmə aid etmək olmaz. [17]
| Meyar | Alınmalı təsdiq |
|---|---|
Hüquqi tərəf | Şirkətin tam adı, lisenziya nömrəsi, tətbiq olunan hüquq |
Aktivin növü | Real qiymətli kağız, fond payı və ya CFD olduğunun müqavilədə göstərilməsi |
Saxlanma quruluşu | Saxlayıcı və son broker, aktivlərin ayrıca uçotu, hesabın forması |
Çıxış qaydası | Pul çıxarışı və aktivi başqa brokerə köçürmə müddəti və haqları |
Mübahisə və qoruma | Şikayət ünvanı, səlahiyyətli qurum və konkret hesabı əhatə edən qoruma şərtləri |
Maliyyə hesabatlarını necə oxumalı?
Brokerin dövriyyəsi, nizamnamə kapitalı, balans kapitalı, mənfəəti və müştəri aktivləri müxtəlif göstəricilərdir. Onları eyni sütunda “güclü şirkət” göstəricisi kimi toplamaq düzgün müqayisə yaratmır. Bir şirkətin 2025-ci il balansını digərinin 2026-cı il kapital artımı elanı ilə eyniləşdirmək də uyğun deyil.
Bu yazıda bütün 12 şirkətin eyni tarixli audit və prudensial məlumatları tam yoxlanmadığı üçün maliyyə dayanıqlığı üzrə bal və sıra yoxdur. Ayrı-ayrı şirkətlərdən seçilmiş mənfəət və ya zərər rəqəmi ilə ümumi təhlükəsizlik hökmü çıxarmıram. Bu məhdudiyyət bütün iştirakçılara aiddir və yaxşı nəticə haqqında da, pis nəticə haqqında da eyni qaydada tətbiq olunur.
Eyni dövr üzrə audit hesabatını, auditor rəyinin növünü, balans kapitalını və sonrakı mühüm hadisələri soruş. Şirkətin öz zərəri müştəri portfelinin zərəri ilə eyni deyil. Kapital artımı elanı da özlüyündə cari sərbəst pul qalığını göstərmir. Məqsəd bir rəqəm seçmək yox, müqavilə və maliyyə məlumatlarını birlikdə oxumaqdır.
Mərkəzi Bank tətbiq edilmiş nəzarət tədbirlərini ayrıca açıqlayır. Şirkət üzrə araşdırmada qeydin tarixini, hüquqi əsasını, kimə tətbiq edildiyini və aradan qaldırılma statusunu oxumaq lazımdır. Bu məqalədə bütün tarix üzrə hüquqi audit aparılmayıb. Qeyd tapılmamasını “heç bir problem olmayıb”, inzibati tədbiri isə avtomatik “müştəri pulu itirilib” kimi təqdim etmirəm. [18]
Hansı meyar sənin üçün vacibdir?
Əvvəl məqsədini yaz: yerli istiqraz almaq, xarici səhm və ETF saxlamaq, aktiv ticarət etmək, yoxsa portfelin idarəsini həvalə etmək? Birinci mərhələdə uyğun məhsulun faktiki mövcudluğunu təsdiqlə. Sonra eyni məbləğ və eyni istifadə müddəti üçün şərtləri müqayisə et.
| Ehtiyac | Müqayisədə prioritet |
|---|---|
Yerli istiqraz almaq | Alətin mövcudluğu, ilkin/təkrar bazar, minimum sifariş və bütün vasitəçilik haqları |
Müntəzəm kiçik səhm alışları | Minimum əməliyyat haqqı, pul köçürmə və valyuta çevirmə xərci |
Böyük və seyrək sifarişlər | Faiz, səhmbaşına düstur, maksimum komissiya və əməliyyat limitləri |
Uzunmüddətli saxlama | Saxlayıcı qurum, illik haqq, dividend və aktivi başqa brokerə köçürmə |
Aktiv CFD ticarəti | Müqavilə tərəfi, spred, gecəlik maliyyələşmə, təminat və bağlanma qaydaları |
İdarə olunan portfel | İdarəçinin səlahiyyəti, idarəetmə/nəticə haqqı, hesabat və çıxış şərtləri |
Açıq tariflər müəyyən əməliyyatlar üçün riyazi fərqi göstərir. Onlar müştəri xidmətini, sifariş keyfiyyətini və aktivlərin qorunmasını təkbaşına ölçmür. Ona görə bu araşdırmanın nəticəsi bir şirkətin hamı üçün qalib olması deyil. Düzgün seçim məhsulun, hesabın və sənə aid ümumi xərcin birlikdə yoxlanmasıdır.
Şirkətə göndərmək üçün hazır sorğu
Azərbaycan rezidenti olan fiziki şəxs üçün şərtlərinizi yazılı təqdim edin.
Məhsul: [real səhm / ETF / konkret istiqraz / digər].
Sifariş məbləği: [məbləğ və valyuta].
Vahid qiyməti və say: [qiymət, say].
Saxlama müddəti: [məsələn, 12 ay].
Hesab açılışı, mədaxil, valyuta çevirmə, alış, saxlama, satış, pul çıxarışı və aktiv köçürməsi üzrə bütün haqları göstərin. Minimum və maksimumları ayrıca yazın.
Müqavilənin tərəfini, alətin hüquqi növünü, saxlayıcı və son brokeri, aktivlərin uçot formasını bildirin. Mübahisə və hesabı əhatə edən qoruma mexanizmini izah edin.
Qüvvədə olan müqavilə və tarif əlavəsini, son audit hesabatını, tarifin qüvvəyə minmə tarixini və istisnaları əlavə edin.Tez-tez verilən suallar
Lisenziyalı investisiya şirkəti seçmək zərəri istisna edir?
Xeyr. Lisenziyanı yoxlamaq hüquqi vasitəçini müəyyənləşdirmək üçündür. Aktivin qiymət riski, müqavilə şərtləri və saxlanma quruluşu ayrıca qiymətləndirilməlidir. Bu yazı heç bir şirkət üçün gəlir və ya təhlükəsizlik zəmanəti vermir.
Niyə bütün 12 şirkətə bal verilməyib?
Bütün şirkətlərdə eyni istifadə sınaqları aparılmayıb və bütün xərc, müqavilə, audit məlumatları eyni əsasda təsdiqlənməyib. Çatışmayan məlumatı sıfır bal və ya müsbət fərziyyə ilə əvəz etmək əvəzinə, təsdiq tələb edən hissə açıq göstərilib.
Komissiya cədvəlindəki məbləğ yekun ödənişdir?
Xeyr. Ssenari cədvəlləri yalnız göstərilən broker düsturunu hesablayır. Digər təşkilatların haqqı, pul köçürmə, konvertasiya, saxlama, çıxarış və vergi ayrıca yoxlanmalıdır. Qiyməti aşağı səhmlər və kampaniyalar üçün istisnalar da olur.
Anlayışları təkrarlamaq üçün səhm, ETF və depozitin müqayisəsini, araşdırmanı sistemləşdirmək üçün isə AI ilə investisiya araşdırması bələdçisini oxu.
Mənbələr və yoxlama tarixi
Son yoxlama: 24 sentyabr 2026. Şirkət səhifələri həmin şirkətin açıqlamasıdır, müstəqil keyfiyyət sınağı deyil. Rəqəmi təsdiqlənməyən xana “xidmət yoxdur” mənasını vermir. Tarif dəyişdikdə sifariş tarixindəki qüvvədə olan müqavilə əsas götürülməlidir. Loqolar tanınma məqsədilə təqdim edilir və aid olduqları təşkilatların nişanlarıdır.
- AMB: investisiya şirkətləri reyestriLisenziya nömrələri və tarixləri. Yoxlama: 24.09.2026.
- ABB-İnvest: xarici bazar və ABB MobileMəhsul, tarif planları və xarici broker barədə rəsmi FAQ.
- ABB-İnvest: 04.11.2025 tarixli tarif sənədiFiziki şəxslər üzrə elektron və digər sifariş kanalları. Cədvəllər vizual yoxlanıb.
- Assist Finance: rəsmi məhsul təqdimatıCFD və sintetik məhsullar. Təqdimat canlı xidmət testi deyil.
- Capital Partners: rəsmi xidmət təqdimatıBrokerlik, yerləşdirmə və portfel xidmətləri. İndekslənmiş təqdimat və rəsmi sayt.
- CFI Azərbaycan: ticarət haqlarıAzərbaycan səhifəsinin indekslənmiş tarif mətni. Bəzi birbaşa keçidlər başqa ölkə səhifəsinə yönləndiyi üçün ölkə seçimi ayrıca yoxlanmalıdır.
- CPM-İnvest: broker xidmətləriSəhm, istiqraz və repo/əks-repo üzrə rəsmi xidmət siyahısı.
- Xalq Kapital: xidmətlərİnvestisiya və yardımçı xidmətlərin rəsmi siyahısı.
- Xalq Kapital: tariflər bölməsiStandart və güzəştli tarif keçidləri, ayrıca bank, birja və depozitar tarifləri.
- İnno Kapital: portfel idarəçiliyiMinimum məbləğ və idarəetmə haqqı. Haqqın dövrü bu səhifədə aydın göstərilmir.
- Invest-Az: tariflərYerli və xarici qiymətli kağızlar üzrə vasitəçilik haqları.
- MFX-Trading: hesablaşma və ödəniş qaydalarıQiymətli kağız tarifləri və üçüncü tərəf xərclərinə dair qeyd.
- Birbank Invest: məhsul və tarif suallarıPAŞA Kapital tərəfdaşlığı və alış-satış komissiyaları.
- Troni: istifadə şərtləriMobil tətbiq, müqavilə və tariflərə istinadlar.
- Unicapital: UTraderXarici bazar üzrə rəsmi məhsul təqdimatı.
- Leobank: investisiyalarUnicapital tərəfdaşlığı, səhm tarifləri və aktivlərin uçotu.
- SIPC: qorumanın əhatəsiBrokerin saxladığı aktivlərlə bağlı qoruma, hədlər və bazar itkisi istisnası.
- AMB: tətbiq edilmiş nəzarət tədbirləriRəsmi nəzarət açıqlamaları. Məqalə bütün tarixin hüquqi auditi deyil.
- Troni: rəsmi saytRəqəmsal ticarət xidmətinin təqdimatı.
- İnno Kapital: xidmətlərYerli investisiya, portfel idarəçiliyi, anderraytinq və məsləhət bölmələri.
Bu yazı necə idi?
